ҚазРусEng

Тұрақты даму

Қоршаған орта мониторингі

КПО компаниясы өндірістік қызметін атқарған кезде қоршаған ортаны қорғау мәселелеріне аса көңіл бөледі. ҚР экологиялық заңнамасына сәйкес, КПО өндірістік қызметінің барлық аспектілерін қамтитын және қоршаған ортаны қорғау бойынша бірқатар бағдарламаларды жүзеге асыруда. Осындай бағдарламалардың негізгісі болып Өндірістік экологиялық бақылау (ӨЭБ) бағдарламасы табылады. Бұл бағдарлама ҚР Экологиялық кодексі талаптарына сәйкес және келесі міндеттерді атқару мақсатында дайындалған:

  • кәсіпорындардың шығарындылары туралы және өндірістік қызметінің қоршаған ортаға әсері туралы сенімді ақпарат алу;
  • қоршаған ортаға және адамның денсаулығына әсерді барынша қысқарту;
  • күтпеген жағдайда шұғыл алдын-алу шараларын жүргізу;
  • кәсіпорынның экологиялық қызметі туралы және халықтың денсаулығына төнетін қауіптер жөнінде мүдделі талаптарға (жергілікті халыққа, мемлекеттік бақылаушы органдарға, серіктес-компанияларға) хабарлау.

Аталмыш бағдарлама аясында қоршаған ортаға шығарылатын эмиссияларға – яғни шығарындыларды, ағын сулар мен қалдықтарды қайта өңдеу және орналастыруға, сонымен қатар қоршаған орта компоненттерінің сапасына - атмосфералық ауаға, жер үсті және жер асты суларға, топыраққа бақылау жүргізіледі. 2019 жылы ӨЭБ үдерісі аясында 100 мыңнан астам сынамалар іріктеліп, 118 мың зертханалық талдамалар және 28 мың өлшеулер өткізілді.

Компания кеніштің аумағындағы, санитарлық қорғау аймағының шекарасындағы және Қарашығанақ кен орнына жақын орналасқан елді-мекендердегі атмосфералық ауа сапасына айрықша мән береді.  
Ауа сапасын қадағалау аккредиттелген зертхананың сынамалар алуы және талдауы арқылы, сондай-ақ 18 стационарлық автоматты экологиялық мониторинг станциялары (ЭМС) көмегімен жүргізіледі.

Атмосфералық ауаның сапасын бағалау үшін санитарлық-гигиеналық нормативтер немесе рұқсат етілген шекті шоғырлану (РШШ) талабы қолданылады. Атмосфералық ауаның ластану деңгейін анықтау үшін бақыланатын компоненттердің тіркеген шоғырлануын РШШ-мен салыстырып, бөлшектеп көрсетеді. Атмосфералық ауадағы ластаушы заттың рұқсат етілген шекті шоғырлануы –қазіргі және болашақ ұрпаққа өмір бойы тікелей немесе жанама еш зиянды әсер етпейтін, адамның еңбекке деген қабілетін төмендетпейтін, оның хал-жағдайын және санитарлық-тұрмыстық өмір салтын нашарлатпайтын шоғырлану.

РШШ-мен салыстырып, бөлшектеп көрсетеді. Атмосфералық ауадағы ластаушы заттың рұқсат етілген шекті шоғырлануы – қазіргі және болашақ ұрпаққа өмір бойы тікелей немесе жанама еш зиянды әсер етпейтін, адамның еңбекке деген қабілетін төмендетпейтін, оның хал-жағдайын және санитарлық-тұрмыстық өмір салтын нашарлатпайтын шоғырлану.

Қарашығанақ кен орнының СҚА шекарасындағы атмосфералық ауа сапасын бақылау

ЭМС арқылы үздіксіз ауаны бақылаумен қатар, аккредиттелген мердігерлік зертхана атмосфералық ауа сынамаларын ҚМГКК СҚА шекарасындағы 8 нүктеден (румб) іріктейді. СҚА шекарасында сынамалар бағыттық бекеттерде әр күн сайын келесі жиілікпен алынады:

  • С, Ш, О, Б сынама алу нүктелерінде — күніне 4 рет;
  • СШ, ОШ, ОБ, СБ — күніне 1 рет;

2019 жылы бағыттық бекеттерде атмосфералық ауаның 44 мың сынамасы зертханамен іріктелді және талдаудан өтті. Алынған сынамалар ЭМС станцияларымен өлшенетін құрамында бірдей компоненттердің: (H2S) күкірт сутегінің, (SO2) күкірт диоксидінің, (NO2) азот диоксидінің, (CO) көміртек оксидінің, метанның (СН4) және (СH3SH) метилмеркаптанның болуына талданады. Оған қоса, ауа сынамалары метан (СН4) және матилмеркаптанға (СH3SH) талданады.

2019 жылы ҚМГКК СҚА шекарасындағы сегіз бақылау бағыттық бекеттерде атмосфералық ауада бақыланатын компоненттердің РШШ-нан асып кету жағдайлары тіркелген жоқ.

2019 жылы СҚА шекарасының атмосфералық ауасында бақыланатын орташа жылдық шоғырлану төмендегі кестеде келтірілген. «Нақты жылдық орташа шоғырлану» бағанасы 8 нүкте бойынша бақыланатын ауа компоненттерінің орташа шоғырлануының максималды және минималды мәндерін көрсетеді.

2019 жылы СҚА шекарасындағы атмосфералық ауада бағыттық бекеттерде тіркелген бақыланатын компоненттер шоғырлануының жылдық орташа мәні

Бақыланатын компоненттер

Нақты жылдық орташа шоғырлану, мг/м3

Бір мезгілдік РШШ м.б,[2] мг/м3

РШШ артуы

H2S

0,002

0,008

жоқ

SO2

МАШ мәнінен төмен* 0,003-ке дейін

0,5

жоқ

NO2

0,026-дан 0,027-ге дейін

0,2

жоқ

CO

МАШ мәнінен төмен*

5,0

жоқ

СН4

1,104-дан 1,110-ға дейін

50**

жоқ

СH3SH

МАШ мәнінен төмен*

0,006

жоқ

[1] Бағыттық бекет — тасымалданатын жабдықтың көмегі арқылы өткізілетін, тіркелген аймақтарда ауа сынамаларын бақылау кезінде үнемі іріктеу үшін арналған бекет.

[2] РШШ м.б. — Күкірт сутегі және метилмеркаптан үшін РШШ т.о. мөлшері бекітілмеген, сол себепті салыстыру үшін РШШ м.б. қолданылады; сондай-ақ РШШ м.б. атмосфералық ауа құрамындағы бензол, толуол және ксилол шоғырлану деңгейін бағалау үшін қолданылады, себебі осы компоненттер үшін сынамаларды іріктеу және талдау жиілігі— 10 күнде 1 рет.

* тіркелген өлшеулер минималды анықтау шегінен (МАШ) төмен.
SO2 үшін МАШ - 0,003 мг/м3;
CO үшін МАШ — 0,6 мг/м3;

** әсер етудің белгіленген болжамдағы қауіпсіз деңгейі. Метан үшін РШШ орнатылмаған.

Қарашығанақ кен орнына жақын орналасқан ауылдардың атмосфералық ауа сапасын бақылау

Кен орнының маңайында орналасқан алты елді мекенде: Жарсуат, Жаңаталап, Димитрово, Қарашығанақ, Приурал, Өспен және Ақсай қаласында ауаны бақылаудың тұрақты бекеттері бар. Бұл бекеттерде қуәландырылған мердігерлік ұйым зертханасы күніне 4 рет сынама алады (мемлекеттік стандартқа сәйкес 01:00, 07:00, 13:00 және 19:00 уақытында). Ауа сынамаларын алу мердігерлік зертхананың аталмыш ауылдарда тұратын тұрақты қызметкерлерімен жүргізіледі. 2019 жылы 52 мың атмосфералық ауа сынамалары тұрақты бекеттерде іріктеліп талдаудан өтті.

Алынған сынамалар Ақсай қаласындағы зертханаға жеткізіліп, мемлекеттік стандарт және басшылыққа алынатын құжаттарға сәйкес негізгі бес компоненттің құрамына химиялық тұрғыдан тестіленеді: (H2S) күкірт сутегі, (SO2) күкірт диоксиді, (NO2) азот диоксиді, (CO) көміртек оксиді және (СH3SH) метилмеркаптан. Одан басқа, ауа құрамындағы ұшқыш органикалық байланыстардың (бензол (C6H6), ксилол (C8H10), толуол (C7H8) құрамына мезгіл сайын (10 күнде 1 рет) бақылау жүргізіледі.

Ауа сапасын бақылаудың ай сайынғы нәтижелері жергілікті бұқаралық баспа ақпарат құралдарында жарияланады және ақпараттық тақтаға орнатылу үшін ауылдарға таратылады. Газ иісіне байланысты халықтың шағымдары түскен жағдайда тұрақты бекеттерде кезектен тыс сынамалар алынады.

2019 жылы (NO2) азот диоксидінің орташа шоғырлануы РШШ асқан жоқ. Сонымен қатар, Өспен ауылында 2019 жылдың 1 тоқсанында (01.01.2019) азот диоксидінің (NO2) 1,725 есе тәуліктік орташа шоғырлануының РШШ деңгейінен асуының 1 жағдайы тіркелді. Орташа тәуліктік шоғырлану РШШ-0,04 мг/м3 — де 0,051 мг/м3 құрады.

Бұдан басқа компоненттер бойынша РШШ деңгейінен арту жағдайлары тіркелмеді.

Жеті елді мекендердегі атмосфералық ауасында бақыланатын компоненттердің 2019 жылғы орташа шоғырлануы төмендегі кестеде келтірілген. «Нақты жылдық орташа шоғырлану» бағанасы бақыланатын ауа компоненттерінің орташа шоғырлануының максималды және минималды мәндерін көрсетеді.

2019 жылғы Қарашығанақ кен орнына жақын орналасқан елді мекендердің атмосфералық ауадағы бақыланатын компоненттер шоғырлануының орташа жылдық мәндері

Бақыланатын компоненттер

Нақты жылдық орташа шоғырлану, мг/м3

РШШт.о.[3], мг/м3

РШШт.о. артуы

H2S

0,002

0,008[5]

жоқ

SO2

0,003-тен 0,004-ке дейін

0,05

жоқ

NO2

0,025-тен 0,026-ға дейін

0,04

жоқ

CO

МАШ мәнінен төмен[4]

3,0

жоқ

С6Н6

0,151-ден 0,173-ке дейін

0,3[5]

жоқ

С7Н8

МАШ мәнінен төмен[4]

0,6[5]

жоқ

С8Н10

МАШ мәнінен төмен[4]

0,2[5]

жоқ

СH3SH

тіркелмеді

0,006[5]

жоқ

[3] РШШт.о. — елді мекендердің ауасында рұқсат етілген химиялық заттектердің тәуліктік орташа шекті шоғырлануы, мг/м3. Бұл шоғырлану анықталмаған уақыт бойы дем алу кезінде (жылдар бойы) адамға тікелей немесе жанама зиянды әсер етпеуі тиіс.

[4] Тіркелген деректер минималды анықтау шегінен (МАШ) төмен. Бақыланатын компоненттер үшін МАШ келесідей:
CO — 0,6 мг/м3; С7Н8 — 0,14 мг/м3; С8Н10 — 0,14 мг/м3

[5] РШШм.б. — Күкірт сутегі және метилмеркаптан үшін РШШт.о. мөлшері бекітілмеген, сол себепті салыстыру үшін РШШм.б. қолданылады; сондай-ақ РШШм.б. атмосфералық ауа құрамындағы бензол, толуол және ксилол шоғырлану деңгейін бағалау үшін қолданылады, себебі осы компоненттер үшін сынамаларды іріктеу және талдау жиілігі— 10 күнде 1 рет.

Мониторинг атмосферного воздуха автоматическими СЭМ

По периметру КНГКМ и СЗЗ установлены 18 стационарных автоматических станций экологического мониторинга (СЭМ 001 - 018), объединенных в единую автоматическую систему мониторинга окружающей среды.

В связи c вводом с 1 января 2018 г. новой санитарно-защитной зоны месторождения (СЗЗ), был запущен проект по переносу СЭМ на границу новой СЗЗ. По состоянию на конец 2019 г. на границе СЗЗ расположены девять СЭМ: 007, 008, 010, 011*, 013, 014, 016, 017 и 018. Остальные СЭМ — 005, 006, 009, 012 и 015 — будут перенесены поэтапно в течение 2020 г.

Среднегодовые концентрации контролируемых компонентов, зарегистрированные СЭМ в 2019 г., приведены в таблице ниже. В данной таблице в графе «Фактическая среднегодовая концентрация» указаны минимальные и максимальные значения среднегодовых концентраций контролируемых компонентов по данным каждой из СЭМ.

Среднегодовые значения концентраций контролируемых компонентов в 2019 г., зарегистрированные СЭМ*

Контролируемые компоненты

Фактическая среднегодовая концентрация, мг/м3

ПДК м.р.[6], мг/м3

Превышение ПДКм.р.**

H2S

от 0 до 0,001

0,008

нет

SO2

от 0,003 до 0,005

0,5

нет

NO2

от 0,002 до 0,007

0,2

нет

CO

от 0,2 до 0,3

5,0

нет

* Данные СЭМ 011 не включены в таблицу, т.к. процесс ее перемещения завершился 26 декабря 2019 г.

** На границе СЗЗ критерием оценки качества воздуха является ПДКм.р..

[6] ПДКм.р. — максимально разовая предельно допустимая концентрация химического вещества в воздухе населенных мест, мг/м3. Эта концентрация при вдыхании в течение 20-30 мин не должна вызывать рефлекторных реакций в организме человека (задержка дыхания, раздражение слизистой оболочки глаз, верхних дыхательных путей и др.).

Все СЭМ осуществляют замеры четырех основных загрязняющих веществ (H2S, SO2, NO2, CO) непрерывно, 24 часа в сутки. По данным, полученным с СЭМ, в 2019 г. фактические среднесуточные, среднемесячные, среднеквартальные, среднегодовые концентрации контролируемых компонентов не превысили среднесуточные ПДК, однако были зарегистрированы превышения максимально-разовых ПДК, измеренных в течение непродолжительного времени — 20 минут. При этом необходимо отметить, что между превышениями, указанными в таблице ниже, и деятельностью производственных объектов КПО связи не установлено. Проведенный анализ деятельности объектов КПО на месторождении с учетом метеопараметров на момент регистрации превышений ПДК м.р показал, что все производственные объекты работали в нормальном режиме, отжиги не проводились, сбоев в работе оборудования и нештатных ситуаций не зарегистрировано.

Случаи превышения ПДКм.р., зарегистрированные СЭМ в 2019 г.

№ СЭМКонтролируемые компонентыФактические максимальные разовые концентрации, зарегистрированные в 2019 г., мг/м3ПДК м.р., мг/м3Кратность превышения ПДКм.р.Кол-во случаев превышения
СЭМ-007H2S0,0160,0081,25 — 2,012
SO20,6060,51,2121
СЭМ-008H2S0,0100,0081,125 — 1,258
СЭМ-010H2S0,0091,1251
СЭМ-013H2S0,0253,1251
NO20,5230,22,1 — 2,6152
СЭМ-016H2S0,0110,0081,125 — 1,3754

Данные о качестве атмосферного воздуха со всех 18 автоматических СЭМ КПО передаются в режиме онлайн в Департамент экологии по Западно-Казахстанской области посредством портала «Экомонитор».