Су қорларын тұтыну және су тарту / GRI 303-1 /

Су ресурстарын қорғау және ұтымды пайдалану – бүкіл адамзаттың, сондай-ақ компаниямыздың алдында тұрған маңызды және басым міндет. Су – тіршілік көзі және құнды өнеркәсіптік шикізат. Компанияның су ресурстарын пайдалануға өндірістік әсер ету қауіп-қатерін азайту бойынша жұмысымыздың нәтижелері төменде келтірілген.

Су қорларын тұтыну / GRI 303-5 /

2024 жылы Компанияның жалпы су тұтынуы 373 609 м³ құрады, оның 281 218 м³ – техникалық су, ал 92 391 м³ – ауыз су.

2024 жылы КПО техникалық суды 2023 жылмен салыстырғанда 6,9 %-ға аз тұтынды. Тұрмыстық қажеттіліктерге арналған суды тұтыну көлемі 2023 жылмен салыстырғанда сәл көп болды, бұл ұңғымалық операциялардың ұлғаюына және жаңа объектілерді салуға байланысты.

2024 жылы өндірістік процестер мен техникалық қажеттіліктерге су тұтыну көлемі 196 488 м³ құрады. / GRI 303-5 /

Қоншыбай жырасы жерасты суларынан қоректенбейді, ол көктемгі қар еру мен жауын-шашындардан толып отырады. 2021 жылы аймақта байқалған ұзақ құрғақшылық кезеңі мен аз қарлы су тасқыны Қоншыбай жырасындағы № 1 су қоймасындағы су деңгейінің төмендеуіне әкелді. Осыған орай соңғы екі жыл ішінде Компания техникалық суды тұтынуды оңтайландыруға және тазартылған ағынды суларды, нөсерлі және еріген суларды қайта пайдалануды арттыруға мүмкіндік беретін бірқатар іс-шаралар өткізді. Сонымен қатар, ұңғымаларда тәжірибелік-сүзу зерттеулерін жүргізгеннен кейін өндірілген сулар техникалық мақсаттарда қайта пайдалану үшін өндірістік объектілерге жіберілді.

2022 жылдың қаңтарынан 2024 жылдың наурызына дейін су қоймасына зиян келтірмеу мақсатында техникалық қажеттіліктер үшін б. Кончубайдан су алу жүзеге асырылған жоқ.

2024 жылы көктемгі қар ерген кезде Қоншыбай жырасындағы судың деңгейі жобалық деңгейіне дейін жетті, бұл КПО объектілерінің өндірістік қажеттіліктері үшін технологиялық суға деген сұранысты қанағаттандыруға мүмкіндік берді. / GRI 303-1, ТДМ 6.4 /

КПО-ның сумен қамтамасыз ету көздері / GRI 303-5 /

2024 жылға дейін КПО-ның өндірістік қажеттіліктерін сумен қамтамасыз етудің негізгі көзі Қоншыбай жырасындағы № 1 су қоймасы болды. КПО шаруашылық-тұрмыстық қажеттіліктеріне Жарсуат су тоғанындағы суды пайдаланды. Мұнай айдау станциясының (бұдан әрі – МАС) орналасқан елді мекендегі шаруашылық-тұрмыстық және өндірістік қажеттіліктерді сумен қамтамасыз ету көздері болып табылады: Үлкен Шаған елді мекені Серебряков су орны арқылы сумен қамтамасыз етіледі, ал Атырау қ. МАС терминал – Қиғаш су орны арқылы қамтамасыз етіледі.

Cу ресурстары институтының Aqueduct Water Risk Atlas көзіне сәйкес ҚМГКК кен орны су тапшылығы жоқ аймақта орналасқан https://www.wri.org.

Қажет болған жағдайда, 2025 жылы ҚМГКК-ді техникалық сумен қамтамасыз ету үшін балама су көздерін (Юра және Ақшағыл) пайдалану мүмкіндігі қарастырылған. Ағымдағы жылы су алу нысанын пайдалануға енгізбестен бұрын жер асты суларын өндіруге арналған рұқсаттамалық құжаттаманы рәсімдеу жоспарлануда.

Техникалық сападағы су Қоншыбай сайындағы № 1 су қоймасынан алынып, Жайық-Каспий бассейндік инспекциясы берген № KZ43VTE00079540 Кас сериялы арнайы су пайдалану рұқсатына сәйкес пайдаланылады. Жайық – 2021 жылғы 19 қазанында берілген (жарамдылық мерзімі: 2025 жылдың 24 мамырына дейін).

Тазартылған шаруашылық-тұрмыстық және жаңбыр, еріген сарқынды сулар олардың сапасы сәйкес келген жағдайда, техникалық мақсаттарда екінші рет пайдаланылады.

2024 жылы Компания объектілерінің шаруашылық-тұрмыстық қажеттіліктеріне ауыз суы пайдаланылды. Ерекшелік ретінде, сумен жабдықтаудың баламалы көздерінің болмауына байланысты, Үлкен Шаған МАС-да ауыз су өрт қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін өртке қарсы резервуарларды толтыру үшін техникалық мақсатта пайдаланылады.

КНГКМ нысандары үшін ауыз суды пайдалану бойынша кәсіпорын «Аксайгазпромэнерго» АҚ-мен жасалған шартқа сәйкес екінші деңгейлі тұтынушы болып табылады. Ауыз су Жарсуат су алғышынан жеткізіледі. 38-кестеде КПО-ның су көздері бойынша суды тұтыну мөлшері көрсетілген.

ТАЗАРТЫЛҒАН АҒЫНДЫ СУЛАРДЫ ТӨГУ / GRI 303-2, 303-4, ТДМ 6.3 /

Тазартылған тұрмыстық-шаруашылық, өндірістікнөсерлік және нөсерлік ағынды сулар үшін үшін КПО арнайы салынған жасанды құрылыстарды пайдаланады. Бұл құрылыстар топырақ және жер асты суларына ластаушы заттардың жайылуын болдырмайды, сонымен қатар техникалық қажеттіліктерге қайта пайдалану үшін тазартылған ағындыларды жинауға, осы арқылы жаңа судың шығынын төмендетуге мүмкіндік береді. Сарқынды суларды жинауға арналған құрылымдардың түрлері 39-кестеде келтірілген.

Көмірсутекті шикізатпен бірге өндірілетін ілеспе-қабат сулар мен өндірістік ағынды сулар тазартылып, өнеркәсіптік ағындарды жер астында көмудің № 1 және № 2 полигондарының тереңде орналасқан жерасты деңгей жиектеріне айдалады. Өнеркәсіптік сарқындарды көму оларды тазарту кезінде тұзды қалдықтардың жер бетінде пайда болуын болдырмайтын сарқындарды өңдеудің әлемдік тәжірибесі. Деңгей жиектердің берік оқшаулануы және сарқындарды кері айдауға өте қолайлы болып табылатын жер қыртысының қасиеттері сарқындардың жоғарғы деңгей жиектерге кетуін болдырмайды.

2019 жылы Компания ГКДҚ-3-гі бумен тазарту колоннаның нұсқасына балама жер асты қабаттарына айдалатын Сарқынды суларды тазарту нұсқаларының бірыңғай тұжырымдамасын жасады. Оңтайлы шешімді таңдау үшін ең қолайлы деп санаудың екі балама нұсқасы ұсынылды:

1. Сарқынды суларды ГКДҚ-3-тен ГКДҚ-2-ге дейін, ГКДҚ-2-гі өндірістік суды тазарту жүйесін қолдана отырып бұру (қолданыстағы H₂S бумен тазарту колоннасы);
2. ГКДҚ-3-тен ҚӨК-не дейін салынған қолданыстағы 14 дюймдік конденсат құбыр жолына дейін сарқынды суларды бұру.

Ресурстарды оңтайландыруға және ҚР талаптарына сәйкестікті қамтамасыз етуге байланысты, Компания ГКДҚ-3 объектісінде бумен тазарту колоннасын орнату жобасын әзірлеуді тоқтатты және 2020 жылдан бастап бірыңғай тұжырымдама бойынша есепте айқындалған ГКДҚ-3 сарқынды суларын тазартудың екінші балама нұсқасы бойынша жұмыс жобасын әзірлеуді жалғастырды.

2020 жылы «ГКДҚ-3» жобасы іске асырылды. ҚМГКК техникалық су құбырына секция аралық қосынды орнату» жобасы– бұл айдауға жіберілетін ағынды сулардағы сутек сульфиді (H₂S) концентрациясын төмендетуге бағытталған шара, оның шеңберінде ГКДҚ-3-тен техникалық суды ҚӨК дейін қолданыстағы конденсат құбырлары арқылы қайта бағыттау қарастырылған. Бұл жоба ГКДҚ-3-те өндірілген суды қайта бағыттауға арналған көпірді орнатуды қамтиды. Қазіргі уақытта ГКДҚ-3-те өндірілген су ҚӨК-не, № 1 Полигонның РП-1 және РП-3 ұңғымаларына ГКДҚ-2 мен ГКДҚ-3-ке тұрақсыз конденсатты тасымалдайтын қолданыстағы конденсат құбырлары арқылы жеткізіледі. Су бөлініп, одан әрі ҚӨК-не қолданыстағы өнеркәсіптік ағынды суларды тазарту жүйесіне жіберіледі.

Ағынды сулардың төгінді көлемі мен шығарылатын ластаушы заттардың мөлшері Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сәйкес компанияның жобалық құжаттамасында есептеліп, негізделеді және арнайы рұқсаттармен реттеледі. КПО-ның шаруашылық және өндірістік қызметі нәтижесінде пайда болатын сарқынды сулар табиғи су қоймаларына төгілмейді.

Көмірсутек шикізатын өндіру кезінде бөлінген өндірілген су жер асты сулы қабаттарына (полигондарға) айдалады. 2024 жылы бұл көлем 712 600,45 м³ құрады. / GRI 303-3, 303-4 / Өндірілген судың бұл көлеміне өндірілген су, сондай-ақ газды тазалау/кептіру кезінде түзілетін су және каустикті бейтараптандырудан алынған су кіреді. Шикі мұнайды тұзсыздандыру және кері осмос үдерісі үшін Қоншыбай жырасынан алынған су да полигондарға айдалады; 2024 жылы бұл көлем жалпы айдаудың 17,68 % құрады.

40-ші кестеде 2022–2024 жылдарға арналған ағынды су түрлері мен қабылдаушы объектілер бойынша КПО төгінділерінің көлемі көрсетілген.

2024 жылы Компанияның ағынды суларды төгу көлемі, 2023 жылмен салыстырғанда 5,5 %-ға өсті. Оның ішінде 2024 жылы айдалған өнеркәсіптік ағынды сулардың көлемі, 2023 жылмен салыстырғанда 6,6 %-ға өсті. 2024 жылдағы өнеркәсіптік ағынды сулар көлемінің артуы, көмірсутек шикізатын өндіру кезіндегі ілеспе-қабат сулар көлемінің артуымен байланысты. Тазартылған шаруашылық-тұрмыстық ағынды сулардың төгу көлемі, 2023 жылмен салыстырғанда 25 %-ға төмендеді, себебі А, В технологиялық желілерінің био тоғандарынан тазартылған шаруашылық-тұрмыстық ағынды суларды ӘҚК-гі № 1, № 2 су қоймаларына жіберу тоқтатылды.

2024 жылы ластаушы заттардың 69 642 тоннасы төгілді (2023 жылғы 68 843 тонналық көрсеткішпен салыстырғанда 1,1 %-ға артық). Бұл төгу көлемінің тек 0,01 тоннасы нормадан тыс болатын. ӘҚК № 2 жинақтаушы тоғандарына төгілетін тазартылған шаруашылық-тұрмыстық ағынды сулар бойынша белгіленген нормадан шамалы асып түсетін ластаушы заттардың төгінділері орын алды, атап айтқанда, нитритті азот мөлшері бойынша асып кету тіркелді. Компания ағынды сулардағы ластаушы заттардың бар-жоғын бақылайды. 2024 жылға арналған нормативті рұқсат етілген төгінділер жобасына сәйкес, төгінділердегі ластаушы заттардың құрамына келесілер кіреді: қалқымалы заттар, аммоний азоты, нитраттар, нитриттер, ОБТ 20, ОБТ 5, мұнай өнімдері, сульфаттар, хлоридтер, темір, АББЗ, фосфаттар, ОХТ, құрғақ қалдық, рН мәні, сульфидтер, күкіртсутек, метанол, мыс, мырыш, алюминий. Компания 2024 жылы пайда болған ластаушы заттардың шығарындылары үшін қажетті төлемдерді жүзеге асырды.

Жалпы алғанда, сарқындар тереңдегі нық оқшауланған жер асты деңгей жиектерге кері айдалатындықтан, бұл әрекет топырақ, өсімдіктер мен жануарлар әлемі сияқты қоршаған орта компоненттеріне әсер етпейді. Бұл деңгей жиектердегі сулар жоғары минералданған және шарушылық-ауыз су, бальнеологиялық және техникалық қажеттіліктер үшін, суару және мал шаруашылығы үшін қолданылмайды.

Тазартылған ағындылар мен басқа суларды қайталама пайдалану / GRI 303-3 (2016), ТДМ 6.3 /

Табиғи техникалық су алуды қысқарту мақсатында КПО тазартылған тұрмыстық, өндірістік-нөсерлік ағынды және нөсерлік ағынды суларды ҚМГКК-ның техникалық қажеттіліктеріне, бұрғылау, бұрғылау ерітінділерін дайындау, орман екпелерін суару, жолдар мен салынып жатқан алаңдарда шаңды басу және өрт резервуарларын толтыру сияқты жұмыс түрлерін жүргізуге пайдаланады.

Компания объектілерінде ағынды суларды қайталама пайдалану 2023–2028 жылдарға белгіленген технологиялық регламентке сәйкес жүзеге асырылады.

2024 жылы Компания техникалық қажеттіліктерге тазартылған ағынды сулардың 32 234 м³ қайта пайдаланып, олардың негізгі көлемін бұрғылау ерітіндісін дайындау үшін жұмсады. 41-кестеде тазартылған сарқынды сулар мен суларды пайдаланумен қатысты жұмыс түрлері келтірген.

ӨНДІРІСТІК АҒЫН СУЛАРДЫ БАСҚАРУ / GRI 303-2 /

Қарашығанақ мұнай-газ конденсатты кен орнының нысандарында – ҚӨК, ГКДҚ-2 және ГКДҚ-3 – мұнай мен газ өндірудің технологиялық процестерімен байланысты өндірістік ағынды сулар түзіледі. Бұл ағындылар №1 және №2 өндірістік ағынды суларды жерасты көмілімдері полигонына терең орналасқан су көтергіш қабаттарға айдалады.

Ағынды сулардың төгінді көлемі мен шығарылатын ластаушы заттардың мөлшері Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сәйкес компанияның жобалық құжаттамасында есептеліп, негізделеді және арнайы рұқсаттармен реттеледі.

№ 1 және № 2 полигондарында өндірістік ағынды суларды көму жұмыстары ҚМГКК өндірістік ағынды суларын терең орналасқан су көтергіш горизонттарға айдау жобасына № 3 қосымшада көрсетілген жобалық көрсеткіштерді түзету және ҚОӘБ бөлімі не сәйкес жүзеге асырылады. Аталған құжат 2022 жылы Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінің талаптарына сәйкес Өнеркәсіптік қауіпсіздік комитеті департаментімен келісілді, сондай-ақ Қоршаған ортаны реттеу және бақылау комитеті ҚОӘБ бөлімі бойынша оң қорытынды берді.

Өндірістік ағынды суларды айдау жобасына № 3 қосымша шеңберінде, 2-полигон бойынша өндірістік ағынды суларды айдау көлеміне қатысты жобалық көрсеткіш 2023 жылдан бастап полигонның пайдалану мерзімі аяқталатын 2037 жылға дейін жылына 1 100 мың м³-ке дейін ұлғайтылды. Сонымен қатар, айдау ұңғымалары қорын ұлғайту әлеуетін арттыру мақсатында мақсатты және перспективалық айдау интервалдарына қосымша перфорация жүргізу және қойнауды гидро жару шараларын жүзеге асыру көзделді.

2024 жылы Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі мен «Жобадан кейінгі талдауды жүргізу қағидалары және жобадан кейінгі талдау нәтижелері бойынша қорытындының нысаны» талаптарына сәйкес, өндірістік ағынды суларды терең орналасқан су көтергіш горизонттарға айдау жобасына № 3 қосымша аясында (жобалық көрсеткіштер мен ҚОӘБ бөлімін түзету бөлігінде) жобалық шешімдердің іске асырылуына жобадан кейінгі талдау жүргізілді және жобалық құжаттаманың авторы тарапынан қорытынды әзірленді. Аталған қорытынды Қазақстан Республикасының Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Қоршаған ортаны реттеу және бақылау комитетінің электрондық порталында орналастырылды.

Қарашығанақ кен орнындағы қабаттық және өнеркәсіптік ағынды суларды кәдеге жарату Компанияның маңызды міндеттерінің бірі болып табылады.

Қолданылған каустикті бейтараптандыру блогын жаңғырту жобасы бойынша жұмыстар 2022 жылдан бері жүргізіліп келеді. 2024 жылдың соңына қарай негізгі құрылыс жұмыстары аяқталып, іске қосу-жөндеу жұмыстары жүргізілді. Пайдалануға беру дайындығы 2025 жылдың бірінші тоқсанына жоспарланған.

2024 жылға жоспарланған РП-7 ұңғымасындағы Күрделі жөндеу жұмысы обалық шешімдерді іске асыру және ІІ Резервуардағы перфорация интервалдарын ұлғайту мақсатында көзделген болатын, алайда жабдықты жеткізу күтілуіне байланысты жұмыс 2025 жылға ауыстырылды.